दरवर्षी 14 ऑक्टोबर रोजी नागपूरच्या दीक्षाभूमीवर धम्मचक्र प्रवर्तन दिनानिमित्त लाखो अनुयायी एकत्र येतात. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी 14 ऑक्टोबर 1956 रोजी याच भूमीवर आपल्या लाखो अनुयायांसह बौद्ध धम्माची दीक्षा घेतली. त्यामुळे या दिवसाला ऐतिहासिक आणि सामाजिक महत्त्व आहे. देशाच्या विविध भागांतून अनुयायी नागपूरमध्ये दाखल होत असल्याने रेल्वे प्रवाशांची संख्या मोठ्या प्रमाणात वाढते.
ही वाढती गर्दी लक्षात घेऊन मध्य रेल्वेने धम्मचक्र प्रवर्तन दिन 2026 साठी विशेष रेल्वेगाड्यांचे वेळापत्रक जाहीर केले आहे. पुणे, नाशिक रोड, मुंबई, सोलापूर, अकोला आणि भुसावळ या मार्गांवरून नागपूरशी जोडणाऱ्या विशेष रेल्वेसेवा चालवण्यात येणार आहेत. या व्यवस्थेचा मुख्य उद्देश प्रवाशांची अतिरिक्त गर्दी हाताळणे आणि अनुयायांना दीक्षाभूमीपर्यंत पोहोचण्यासाठी अधिक प्रवासपर्याय उपलब्ध करून देणे हा आहे.
| अ.क्र. | मार्गाचे नाव | गाडी क्रमांक | जाण्याची वेळ (नागपूरकडे) | परतीची वेळ (नागपूरहून) |
|---|---|---|---|---|
| 1 | पुणे – नागपूर – पुणे | 01215 / 01216 | 19, 21 ऑक्टो (दुपारी 2:50) | 20, 22 ऑक्टो (रात्री 11:00) |
| 2 | नाशिक रोड – नागपूर (MEMU) | 01217 / 01218 | 18, 20 ऑक्टो (सायं. 6:00) | 19, 21 ऑक्टो (रात्री 10:00) |
| 3 | मुंबई CSMT – नागपूर | 01019 / 01020 | 19, 21 ऑक्टो (दुपारी 2:30) | 20, 22 ऑक्टो (रात्री 10:30) |
| 4 | मुंबई CSMT – नागपूर (अतिरिक्त) | 01219 / 01220 | 18 ऑक्टो (दुपारी 2:30) | 19 ऑक्टो (रात्री 10:30) |
| 5 | सोलापूर – नागपूर | 01029 / 01030 | 19 ऑक्टो (सकाळी 9:50) | 20 ऑक्टो (रात्री 11:30) |
| 6 | नागपूर – अकोला | 01131 / 01132 | 20, 21 ऑक्टो (सायं. 6:40) | 21, 22 ऑक्टो (मध्यरात्री 12:20) |
| 7 | नागपूर – भुसावळ | 01214 / 01213 | 20, 21 ऑक्टो (रात्री 9:30) | 21, 22 ऑक्टो (पहाटे 5:00) |
12 ऑक्टोबर 2026 रोजी प्रसिद्ध झालेल्या वृत्तानुसार, या वेळापत्रकात सात विशेष सेवा प्रकारांचा समावेश आहे. त्यांमध्ये मुंबईसाठी अतिरिक्त विशेष सेवा देखील आहे. जाहीर केलेल्या वेळापत्रकानुसार एकूण 24 एकेरी गाडीफेऱ्या मोजल्या जातात. यामध्ये नागपूरला जाणाऱ्या आणि परतीच्या दोन्ही दिशांच्या फेऱ्यांचा समावेश आहे.
1. पुणे–नागपूर विशेष रेल्वे
पुणे आणि आसपासच्या भागांतून नागपूरला जाणाऱ्या अनुयायांसाठी रेल्वे क्रमांक 01215 आणि 01216 या विशेष गाड्या जाहीर करण्यात आल्या आहेत.
- पुणे ते नागपूर: 19 आणि 21 ऑक्टोबर रोजी दुपारी 2:50 वाजता सुटणार. दुसऱ्या दिवशी सकाळी 7:30 वाजता नागपूरला पोहोचणार.
- नागपूर ते पुणे: 20 आणि 22 ऑक्टोबर रोजी रात्री 11:00 वाजता सुटणार. दुसऱ्या दिवशी दुपारी 4:20 वाजता पुण्यात पोहोचणार.
या गाडीला दौंड कॉर्ड लाइन, अहिल्यानगर, बेलापूर, कोपरगाव, मनमाड, चाळीसगाव, पाचोरा, जळगाव, भुसावळ, अकोला, मूर्तिजापूर, बडनेरा, धामणगाव, पुलगाव, वर्धा आणि अजनी यांसह विविध स्थानकांवर थांबे देण्यात आले आहेत.
2. नाशिक रोड–नागपूर विशेष MEMU
नाशिक आणि उत्तर महाराष्ट्रातील प्रवाशांसाठी 01217 आणि 01218 या विशेष MEMU गाड्या चालवण्यात येणार आहेत.
- नाशिक रोड ते नागपूर: 18 आणि 20 ऑक्टोबर रोजी संध्याकाळी 6:00 वाजता सुटणार. दुसऱ्या दिवशी पहाटे 5:00 वाजता नागपूरला पोहोचणार.
- नागपूर ते नाशिक रोड: 19 आणि 21 ऑक्टोबर रोजी रात्री 10:00 वाजता सुटणार. दुसऱ्या दिवशी सकाळी 10:20 वाजता नाशिक रोडला पोहोचणार.
या मार्गावर मनमाड, चाळीसगाव, पाचोरा, जळगाव, भुसावळ, मलकापूर, शेगाव, अकोला, मूर्तिजापूर, बडनेरा आणि वर्धा यांसारख्या स्थानकांवर थांबे आहेत.
हे नक्की वाचा
3. मुंबई CSMT–नागपूर विशेष रेल्वे
मुंबई आणि उपनगरांमधून जाणाऱ्या अनुयायांसाठी रेल्वे क्रमांक 01019 आणि 01020 या विशेष गाड्या जाहीर करण्यात आल्या आहेत.
- मुंबई CSMT ते नागपूर: 19 आणि 21 ऑक्टोबर रोजी दुपारी 2:30 वाजता सुटणार. दुसऱ्या दिवशी सकाळी 6:10 वाजता नागपूरला पोहोचणार.
- नागपूर ते मुंबई CSMT: 20 आणि 22 ऑक्टोबर रोजी रात्री 10:30 वाजता सुटणार. दुसऱ्या दिवशी सायंकाळी 5:20 वाजता मुंबईला पोहोचणार.
या गाडीला दादर, ठाणे, कल्याण, इगतपुरी, नाशिक रोड, मनमाड, चाळीसगाव, जळगाव, भुसावळ, शेगाव, अकोला, बडनेरा, वर्धा आणि अजनी यांसह अनेक स्थानकांवर थांबे देण्यात आले आहेत.
मुंबईसाठी याशिवाय 01219 आणि 01220 या क्रमांकांची एक अतिरिक्त विशेष सेवा देखील जाहीर करण्यात आली आहे. 01219 ही गाडी 18 ऑक्टोबर रोजी दुपारी 2:30 वाजता CSMT येथून सुटून 19 ऑक्टोबर रोजी सकाळी 6:10 वाजता नागपूरला पोहोचणार आहे. परतीची 01220 ही गाडी 19 ऑक्टोबर रोजी रात्री 10:30 वाजता नागपूरहून सुटून 20 ऑक्टोबर रोजी सायंकाळी 5:20 वाजता मुंबईला पोहोचणार आहे.
4. सोलापूर–नागपूर विशेष रेल्वे
सोलापूर परिसरातील अनुयायांसाठी 01029 आणि 01030 या विशेष गाड्यांची व्यवस्था करण्यात आली आहे.
- सोलापूर ते नागपूर: 19 ऑक्टोबर रोजी सकाळी 9:50 वाजता सुटणार. 20 ऑक्टोबर रोजी पहाटे 5:10 वाजता नागपूरला पोहोचणार.
- नागपूर ते सोलापूर: 20 ऑक्टोबर रोजी रात्री 11:30 वाजता सुटणार. 21 ऑक्टोबर रोजी रात्री 11:45 वाजता सोलापूरला पोहोचणार.
या मार्गावर कुर्डुवाडी, दौंड, अहिल्यानगर, बेलापूर, कोपरगाव, मनमाड, जळगाव, भुसावळ, अकोला, बडनेरा आणि वर्धा यांसह विविध स्थानकांवर थांबे आहेत.
5. नागपूर–अकोला विशेष रेल्वे
नागपूर आणि अकोला दरम्यान प्रवास करणाऱ्यांसाठी 01131 आणि 01132 या गाड्या जाहीर करण्यात आल्या आहेत.
- नागपूर ते अकोला: 20 आणि 21 ऑक्टोबर रोजी सायंकाळी 6:40 वाजता सुटणार. त्याच दिवशी रात्री 11:30 वाजता अकोल्याला पोहोचणार.
- अकोला ते नागपूर: 21 आणि 22 ऑक्टोबर रोजी मध्यरात्री 12:20 वाजता सुटणार. पहाटे 4:50 वाजता नागपूरला पोहोचणार.
या गाड्यांना अजनी, वर्धा, पुलगाव, धामणगाव, बडनेरा आणि मूर्तिजापूर येथे थांबे आहेत. या गाडीच्या रचनेत सामान्य, शयनयान आणि वातानुकूलित डबे समाविष्ट आहेत.
6. नागपूर–भुसावळ विशेष रेल्वे
नागपूर आणि भुसावळ दरम्यान 01214 आणि 01213 या विशेष गाड्या चालवण्यात येणार आहेत.
- नागपूर ते भुसावळ: 20 आणि 21 ऑक्टोबर रोजी रात्री 9:30 वाजता सुटणार. दुसऱ्या दिवशी पहाटे 4:00 वाजता भुसावळला पोहोचणार.
- भुसावळ ते नागपूर: 21 आणि 22 ऑक्टोबर रोजी सकाळी 5:00 वाजता सुटणार. त्याच दिवशी दुपारी 12:20 वाजता नागपूरला पोहोचणार.
या गाड्यांना अजनी, वर्धा, पुलगाव, धामणगाव, बडनेरा, मूर्तिजापूर, अकोला, शेगाव आणि मलकापूर येथे थांबे आहेत.
प्रवाशांनी काय लक्षात घ्यावे?
दीक्षाभूमीला जाणाऱ्या अनुयायांसाठी विशेष रेल्वेगाड्या जाहीर होणे हा दिलासा देणारा निर्णय आहे. मात्र, कोणत्या दिवशी कोणती गाडी उपलब्ध आहे, तिचे अंतिम वेळापत्रक काय आहे आणि तिकीट आरक्षणाची स्थिती काय आहे, याची प्रवासापूर्वी खात्री करणे आवश्यक आहे.
या गाड्यांमधील बहुतेक सेवा अनारक्षित स्वरूपाच्या आहेत; मात्र नागपूर–अकोला गाडीच्या डब्यांची रचना वेगळी आहे. त्यामुळे प्रत्येक गाडीचे तिकीट आणि डब्यांबाबतचे नियम स्वतंत्रपणे तपासावेत.
निष्कर्ष
धम्मचक्र प्रवर्तन दिनाच्या पार्श्वभूमीवर मध्य रेल्वेने नागपूरकडे जाणाऱ्या प्रवाशांसाठी सात विशेष सेवा प्रकारांचे वेळापत्रक जाहीर केले आहे. पुणे, नाशिक रोड, मुंबई, सोलापूर, अकोला आणि भुसावळ या मार्गांवरील या गाड्यांमुळे अनुयायांना दीक्षाभूमीपर्यंत पोहोचण्यासाठी अधिक पर्याय उपलब्ध होणार आहेत.
स्रोत: The Live Nagpur, 10 व 12 ऑक्टोबर 2026; Indian Express आणि मध्य रेल्वेच्या वेळापत्रकावर आधारित प्रकाशित वृत्ते. प्रवासापूर्वी NTES किंवा भारतीय रेल्वेच्या अधिकृत चौकशीवर वेळ नक्की तपासा.
